De vijf belangrijkste trends in de bouwsector in 2025

De Europese bouwsector blijft een van de meer traditionele sectoren in Europa, maar dat betekent niet dat deze niet wordt beïnvloed door belangrijke ontwikkelingen en trends. In dit artikel willen we vijf belangrijke trends in de bouwsector onder de aandacht brengen.

Trend 1: Tekort aan arbeidskrachten in de bouwsector

Een van de grootste trends – of bedreigingen – voor de Europese bouwsector zijn de problemen rond het tekort aan arbeidskrachten. Dit probleem doet zich niet alleen in Europa voor, maar ook in tal van andere regio’s wereldwijd. Binnen Europa kampen diverse sectoren met een tekort aan arbeidskrachten, waarbij de bouwsector met bijzonder acute uitdagingen te maken heeft.

De gemiddelde leeftijd van bouwvakkers in Europa is opvallend hoog; in veel gevallen schommelt deze rond de 50 jaar of ligt deze zelfs daarboven. Deze demografische realiteit voorspelt een aanzienlijk verloop van hoogopgeleid personeel in de komende jaren. Wat de situatie nog verergert, is het feit dat er onvoldoende jonge werknemers de bouwsector binnenkomen. De bouwsector heeft moeite om met andere sectoren te concurreren bij het aantrekken van jongere generaties, aangezien banen in de bouw vaak als minderwaardig worden beschouwd, zowel wat betreft het salaris als wat betreft het werk zelf. Het wordt gezien als zwaar, vies en potentieel gevaarlijk werk.

Hoe ernstig is het tekort aan arbeidskrachten momenteel in de Europese bouwsector? Welnu, in onze diverse multi-client-onderzoeken hebben we belangrijke belanghebbenden in de waardeketen van de sector gevraagd in hoeverre zij worden gehinderd door een tekort aan arbeidskrachten. In sommige landen, zoals Nederland, geeft bijna 70% van alle architecten en aannemers aan ernstig te worden gehinderd door een tekort aan arbeidskrachten. Maar dit is niet alleen een probleem in Nederland; zo geeft bijvoorbeeld in Duitsland bijna driekwart van de installateurs en bijna 90% van de schilders aan te kampen te hebben met ernstige personeelstekorten. De grootste problemen doen zich voor in Noord- en Midden-Europese landen. Ook in meer Zuid-Europese landen doen zich problemen voor, maar deze zijn over het algemeen minder ernstig.

Dit heeft echter alleen betrekking op de kwantitatieve aspecten van het tekort aan arbeidskrachten. Naast deze louter kwantitatieve zorgen dreigt er ook een kwalitatief tekort aan arbeidskrachten. De aanstaande pensionering van ervaren werknemers, die zowel over een lange diensttijd als over diepgaande kennis beschikken, en de instroom van minder ervaren werknemers met een praktijkgerichte opleiding, vormen aanzienlijke uitdagingen, aangezien gebouwen en installaties steeds complexer worden en juist meer kennis en vaardigheden vereisen in plaats van minder.

Een van de belangrijkste manieren waarop veel belanghebbenden denken het tekort aan arbeidskrachten op korte termijn te kunnen bestrijden, is door ongeschoold personeel aan te nemen en op te leiden. Veel andere sectoren die met een tekort aan arbeidskrachten kampen, hanteren echter een vergelijkbare strategie. Bovendien kost het behoorlijk veel tijd om ongeschoold personeel op te leiden en productief te maken, waardoor de problemen met het tekort aan arbeidskrachten op korte termijn nog verder toenemen. Zijn er dan geen andere oplossingen voor de problemen met het tekort aan arbeidskrachten? Ja, die zijn er wel, en we zullen ons in de volgende trends op een daarvan richten.

Afb. 1: Heeft u last van een tekort aan arbeidskrachten?

Trend 2: Prefabricage in de bouwsector

Prefabricage ontpopt zich als een essentiële strategie om het tekort aan arbeidskrachten aan te pakken. De bouwsector maakt steeds vaker gebruik van prefabricage om de efficiëntie en productiviteit te verhogen. Volgens Nederlandse aannemers ligt het aandeel van projecten waarin op enigerlei wijze gebruik wordt gemaakt van prefabricage bijvoorbeeld al op ongeveer 70%. In andere Europese landen ligt dit aandeel lager, maar is het nog steeds relatief hoog. Zo bedraagt het aandeel prefabricage in projecten in Duitsland, België, Polen en Italië ongeveer 50%. Op Europees niveau ligt dit aandeel op ongeveer 41%.

Bovendien zijn de verwachtingen voor de toekomst hooggespannen. Hoewel zowel architecten als aannemers op korte termijn een vertraging van de groei van prefabricage in de bouw voorzien als gevolg van lagere nieuwbouwvolumes, verwachten aannemers op middellange termijn dat het aandeel van prefabricage sterk zal toenemen.

Hoewel de prefabricage de afgelopen jaren een gestage groei heeft doorgemaakt, blijft het potentieel ervan grotendeels onbenut. De huidige aandacht richt zich voornamelijk op eenvoudige geprefabriceerde elementen zoals wanden en vloeren.

Om de voordelen van prefabricage ten volle te benutten en de algehele productiviteit in de bouwsector te verhogen, is een verschuiving naar meer geïndustrialiseerde processen absoluut noodzakelijk. Dit houdt een grotere inzet in van geavanceerde, op industriële wijze geproduceerde prefabpanelen en volumetrische oplossingen. De meeste ‘eenvoudigere’ vormen van prefabricage komen in feite neer op offsite-bouw op de bouwplaats zelf, wat niet de grote sprongen in productiviteit zal opleveren die nodig zijn. Hiervoor zijn geavanceerdere vormen van geïndustrialiseerde prefabproductie nodig.

Hoewel er duidelijk vooruitgang in deze richting wordt geboekt, blijft het gebruik van geavanceerde vormen van prefabricage, zoals geprefabriceerde modulaire gebouwen, relatief beperkt. Volgens Europese architecten maken dit soort prefab-oplossingen slechts 12% uit van alle toegepaste prefab-oplossingen. De eenvoudigere, onbewerkte prefab-elementen zijn goed voor 50% van alle toegepaste prefab. Dat gezegd hebbende, voorzien zowel architecten als aannemers en installateurs een sterke groei voor geavanceerdere vormen van prefab in de toekomst.

Om geavanceerdere vormen van geïndustrialiseerde prefabricage een aanzienlijke groei te laten doormaken, moet de sector bestaande belemmeringen overwinnen, waaronder technologische beperkingen en naleving van regelgeving. Bovendien is er meer digitalisering nodig om geavanceerdere vormen van prefabricage mogelijk te maken.

Fig. 2: Aandeel prefab in projecten – architecten.

Trend 3: Digitalisering in de bouwsector

Zoals opgemerkt, is het tekort aan arbeidskrachten een belangrijk probleem in de bouwsector en is prefabricage een van de belangrijkste oplossingen. Om echter te kunnen bouwen met behulp van geavanceerdere vormen van prefabricage, is meer digitalisering nodig.

Building Information Modelling (BIM) is een schoolvoorbeeld van digitale innovatie die de bouwpraktijk ingrijpend verandert. Hoewel de mate waarin BIM wordt toegepast per Europees land verschilt, is het gebruik ervan onder architecten opvallend hoog. Ongeveer 45% van alle Europese architecten maakt gebruik van BIM. Dit cijfer is echter sterk landafhankelijk: meer dan driekwart van de Nederlandse architecten maakt gebruik van BIM, terwijl dat bij Italiaanse architecten bijvoorbeeld slechts 32% is. Bovendien varieert dit percentage naargelang de bedrijfsgrootte (hoe groter het bedrijf, hoe groter de kans dat er gebruik wordt gemaakt van BIM).

Hoewel het gebruik van BIM onder Europese architecten relatief hoog is, blijft het gebruik van de meer geavanceerde functies (4D en 5D) echter beperkt. Bovendien is LOD 300 het detailniveau (LOD) dat het vaakst wordt gespecificeerd.

Bovendien blijft de toepassing van BIM onder belanghebbenden die zich verderop in de waardeketen van de bouwsector bevinden, beperkt. Zo maakt bijvoorbeeld ‘slechts’ 35% van de aannemers in Nederland gebruik van BIM, tegenover 75% van de architecten. In veel andere Europese landen ligt het gebruik van BIM onder aannemers nog lager; in het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld maakt slechts 14% van de aannemers gebruik van BIM. Ook hier moeten we in gedachten houden dat de omvang van het bedrijf een belangrijke rol speelt. Bij installateurs ligt het gebruik van BIM zelfs nog lager: ongeveer 8% maakt er gebruik van.

Niettemin wordt verwacht dat de trend naar verdere digitalisering zich zal voortzetten, aangewakkerd door wettelijke voorschriften en de toenemende rol van prefabricage. Naarmate bouwprojecten steeds complexer worden, spelen digitale hulpmiddelen zoals BIM een cruciale rol bij het stroomlijnen van processen en het vergemakkelijken van de integratie van geprefabriceerde elementen.

Fig. 3: Hoe groot is het aandeel van BIM-gebruikers in Europa?

Trend 4: Duurzaamheid in de bouwsector

Duurzaamheid staat centraal in de discussie over de toekomst van de bouwsector. Deze sector is namelijk verantwoordelijk voor een groot deel van de CO₂-uitstoot (zowel bij de productie van bouwmaterialen als tijdens het bouwproces zelf, maar vooral tijdens het gebruik van de gebouwen).

Te midden van toenemende bezorgdheid over klimaatverandering en uitputting van hulpbronnen krijgt duurzaamheid steeds meer aandacht binnen de bouwsector. Inspanningen om de CO₂-uitstoot te verminderen en de energie-efficiëntie te verbeteren staan centraal in duurzaamheidsinitiatieven. Wetgevende maatregelen ter bevordering van duurzame bouwpraktijken onderstrepen deze verschuiving nog eens extra. Ondanks het groeiende bewustzijn en de impuls vanuit de regelgeving verloopt de invoering van duurzame praktijken echter nog steeds geleidelijk. De intrinsieke motivatie bij belangrijke belanghebbenden blijft vaak achter bij de wettelijke verplichtingen, wat een brede acceptatie in de weg staat. Ook blijven de hoge kosten van meer duurzaamheid een belemmering vormen.

Zo is de wijdverbreide invoering van warmtepompen op de Europese markt door de ‘early adopters’ na de energiecrisis niet gevolgd door een brede acceptatie door de ‘early majority’. De hoge kosten, deels als gevolg van de hoge product- en installatiekosten, blijven een belemmering vormen. Bovendien zijn niet alle huizen en gebouwen geschikt voor een snelle overstap. Het is echter belangrijk om te beseffen dat de markt nog steeds groeit, zij het misschien niet in het hoge tempo dat aanvankelijk werd verwacht.

Bovendien remt de ‘wirwar’ aan verschillende regionale, nationale en Europese wetgeving het tempo van de invoering af. Ook het ‘greenwashing’ door diverse belanghebbenden in de sector draagt er niet toe bij dat de markt transparanter wordt.

Dat gezegd hebbende, is de bereidheid van opdrachtgevers om in duurzaamheid te investeren volgens architecten gedaald van 34% in 2020 naar 28% in 2022 en 27% in 2024. En het valt niet te ontkennen dat de Europese bouwsector steeds duurzamer wordt en dat deze ontwikkeling een grote impact zal hebben op de bouwsector. Het blijkt echter eerder een evolutie dan een revolutie te zijn.

Fig. 4: In hoeverre vragen uw klanten om duurzaamheid en zijn ze bereid daar meer in te investeren? – architecten.

Trend 5: Veranderingen in het besluitvormingsproces binnen de bouwsector

Ten slotte is er een transformatie gaande in het besluitvormingsproces binnen de bouwsector. Van oudsher vervulden architecten de rol van bouwmeester en hadden zij zeggenschap over alle facetten van een project. Door veranderende dynamieken, waaronder de toegenomen complexiteit van gebouwen en de grotere invloed van belanghebbenden, krijgt de rol van de architect echter een nieuwe invulling. Architecten richten zich steeds meer op projectmanagement en geven daarbij voorrang aan esthetisch ontwerp en materiaalkeuze boven merkvoorkeuren.

Deze verschuiving weerspiegelt bredere trends in de sector in de richting van gezamenlijke besluitvorming en een grotere betrokkenheid van belanghebbenden. ‘Nieuwe’ spelers, zoals grote prefabfabrikanten en innovatieve bouwbedrijven die gebruikmaken van design-build-werkwijzen, ondermijnen de centrale rol van de architecten steeds verder. Bovendien zijn de ‘eindgebruikers’ of de opdrachtgevers die de projecten toewijzen, steeds meer betrokken bij het ontwerp- en bouwproces.

De toegenomen complexiteit van het besluitvormingsproces en het grotere aantal betrokkenen dat al in een vroeg stadium aan tafel zit, vereist ook een betere samenwerking. Ook hier is BIM een belangrijk hulpmiddel om dit te vergemakkelijken.

Fig. 5: Kunt u aangeven wat uw rol is in de volgende onderdelen van het proces?

Conclusies

Een manier om de belangrijkste trends in de bouwsector voor 2024 en daarna samen te vatten, is dat de bouwsector beter, sneller en goedkoper moet worden. De meeste trends die we hebben besproken, kunnen worden gekoppeld aan het beter maken van de sector (bijv. duurzaamheid, intensievere samenwerking tussen belanghebbenden, digitalisering enz.), het sneller maken ervan (bijv. prefabricage, tekort aan arbeidskrachten enz.) en het goedkoper maken ervan (bijv. tekort aan arbeidskrachten, digitalisering, prefabricage enz.).

Tot slot hebben we bewust geen trends als robotica, 3D-printen en AI/IoT niet opgenomen in de lijst met de 5 belangrijkste trends in de bouwsector voor 2025, want hoewel ze interessant zijn en potentieel een grote impact kunnen hebben, kunnen deze trends worden ondergebracht bij trends als prefabricage (3D-printen), tekort aan arbeidskrachten (robotica) en digitalisering (AI/IoT). Bovendien wordt verwacht dat deze trends pas op middellange tot lange termijn effect zullen hebben, in plaats van op korte termijn.