BIM en digitale hulpmiddelen - digitale volwassenheid zonder hype

De bouw houdt van een groot verhaal. Transformatie, disruptie, versnelling; elk jaar is er wel een nieuwe golf die de sector van de ene op de andere dag zou moeten veranderen. Dat gebeurt zelden.

Ons rapport „European Electrical Installation Monitor Q4 2025“ schetst een genuanceerder beeld. Europese installateurs maken niet echt een revolutie mee en leiden evenmin een verzetsbeweging. Wat er in feite gebeurt, is veel veelzeggender: geleidelijke integratie, ongelijke mate van volwassenheid en pragmatische acceptatie. In negen Europese landen integreren elektrotechnische installateurs digitale hulpmiddelen gestaag, pragmatisch en op hun eigen voorwaarden.

Dat betekent dat er geen hypecurve of digitale paniek is. Gewoon een structurele vooruitgang die – eerlijk gezegd – een veel sterker signaal is. Laten we de zaken eens van dichtbij bekijken.

BIM 101: wat is het?

Architecten ontwerpen, aannemers bouwen en elektriciens leggen de bedrading aan – dat klinkt eenvoudig genoeg. Maar vaak werken zij afzonderlijk van elkaar, houden ze elkaar gaandeweg op de hoogte en hopen ze dat uiteindelijk alle plannen perfect op elkaar aansluiten. Om bij ‘het eindpunt’ te komen, zijn echter heel wat stappen nodig: opnieuw tekenen, opnieuw ontwerpen, opnieuw organiseren en opnieuw uitvoeren.

Building Information Modeling biedt een manier om deze uitdagingen aan te pakken. Het combineert een 3D-weergave van een gebouw met informatie en vormt zo een uitgebreid platform voor samenwerking tussen architecten, ingenieurs, aannemers, elektriciens – eigenlijk iedereen die bij de bouw betrokken is. Anders dan bij traditionele werkwijzen, waarbij partijen afzonderlijk werken en het resultaat later wordt samengevoegd, draait BIM om gedeelde gegevens en realtime updates: hoe het gebouw eruit zal zien, waar alles komt, hoeveel materiaal er nodig is en welke mogelijke conflicten zich kunnen voordoen.

Stel bijvoorbeeld dat de architect besluit een muur te verplaatsen: iedereen die bij de bouw betrokken is, kan de gedeelde wijziging zien en heeft zowel de informatie als de tijd om de eigen plannen aan te passen. Door iedereen op de hoogte te houden, kunnen professionals beter plannen, fouten voorkomen en efficiënter werken. Voor elektrotechnische installateurs kan BIM laten zien waar elke kabel moet komen, welk type kabel nodig is, hoeveel bedrading vereist is en zelfs details zoals de weerstand en installatiekosten. Dit alles kan helpen voorkomen dat die plannen botsen met systemen zoals leidingen of HVAC. Het is een spiekbriefje voor het grotere geheel.

Veel professionals in deze sectoren leunen voor hun dagelijkse werk niet sterk op BIM. In plaats daarvan downloaden zij vaak alleen de relevante afbeeldingen of modellen van architecten of ingenieurs en gaan ze verder zoals gewoonlijk. Dat betekent: hoe verder je van de ontwerpfase af staat, hoe kleiner de kans dat BIM een centraal hulpmiddel is.

BIM-gebruik en de uitdaging van integratie

De Electrical Installation Monitor over het vierde kwartaal van 2025 registreerde een BIM-gebruik van 13%. Bekendheid en daadwerkelijk gebruik zijn verschillende maatstaven.

De bottleneck is integratie. Voor veel installateurs betekent de invoering van BIM niet simpelweg het downloaden van software. Het betekent:

• planningsprocessen aanpassen
• afstemmen met architecten en hoofdaannemers binnen gedeelde modellen
• investeren in compatibele hulpmiddelen en training
• afstemmen op projectvereisten die al dan niet verplicht zijn

Bewustzijn is een intellectuele toestand. Toepassing is een operationele verbintenis. BIM is een verbintenis. Het vereist gedeelde digitale modellen, gecoördineerde werkprocessen en samenwerking met architecten en hoofdaannemers die zowel de software kunnen gebruiken als zich volledig inzetten voor het proces. Het vereist opleiding, compatibele systemen en projecten waarbij deelname structureel noodzakelijk is. Daarom is het gegroeid, maar langzamer… tot 13% in 2025.

Fig. 1: BIM-gebruik onder Europese elektrotechnische installateurs, vierde kwartaal 2025.

Een elektrotechnisch installateur kan niet in een op zichzelf staande BIM-omgeving werken, omdat BIM van nature op samenwerking is gebaseerd. Wanneer de architect 2D-tekeningen verstuurt en de hoofdaannemer geen gemeenschappelijke dataomgeving heeft opgezet, kan de installateur niet de volledige waarde van een gecoördineerd model benutten.

Als het ecosysteem dit ondersteunt, volgt de acceptatie vanzelf. Als dat niet het geval is, loopt de integratie vast – niet vanwege weerstand, maar omdat een gedeeltelijke implementatie niet efficiënt is. In markten zoals België is de bekendheid groot (43%), maar het gebruik bedraagt slechts 7%. Daarentegen loopt Nederland voorop met een gebruik van 26%, gevolgd door Duitsland (20%) en Zweden (18%).

En dan hebben we het nog niet eens over de economische aspecten… softwarekosten, investeringen in opleidingen en aanpassingen aan de werkprocessen, oftewel enorme kapitaaluitgaven. Die zijn gerechtvaardigd wanneer projecten daar consequent om vragen. Als dat niet het geval is, gaan bedrijven op andere gebieden optimaliseren.

Hoe bekendheid en gebruik zich ontwikkelden

Eerdere onderzoeksrondes laten het verschil tussen bekendheid en gebruik zien. De onderstaande bevindingen over 2018–2020 bestrijken acht Europese markten; het onderzoek over het derde kwartaal van 2021 bestreek er zeven en dat over het vierde kwartaal van 2025 negen. Het zijn gedateerde momentopnamen, geen identieke groep die door de tijd heen is gevolgd.

In heel Europa is het percentage elektrotechnische installateurs dat bekend is met BIM gestegen van 26% in 2018 naar 45% in 2020. Hieruit blijkt dat de bekendheid van BIM onder installateurs in alle acht onderzochte Europese markten aanzienlijk is toegenomen. Installateurs in Nederland en het Verenigd Koninkrijk zijn het meest bekend met BIM, met respectievelijk 75% en 52%. Dat is niet verrassend, aangezien al onze monitors laten zien dat deze landen binnen de gehele bouwsector de Europese koplopers zijn in bekendheid met en gebruik van BIM. Wat hier opvalt, is nummer 3: Polen. Daar is de bekendheid met BIM onder elektrotechnische installateurs het sterkst gegroeid, van slechts 17% in 2018 naar maar liefst 45% in 2020.

BIM wordt echter vaker gebruikt bij grotere projecten, waarbij op hun beurt vaker grotere installatiebedrijven betrokken zijn. Kijken we naar het BIM-gebruik per bedrijfsgrootte, dan gebruikte 13% van de grotere installatiebedrijven (15+ FTE) al BIM in 2020. Daardoor is de vraag naar BIM-gerelateerde diensten van fabrikanten in de meeste van de acht onderzochte markten veel groter bij grotere installateurs dan bij kleinere.

Bedrijfsgrootte en land: de bevindingen uit het derde kwartaal van 2021

Van alle geïnterviewde Europese elektrotechnische installateurs weten vier op de tien op zijn minst dat BIM bestaat, of werken er daadwerkelijk mee. Dat betekent dat zes op de tien Europese installateurs nog nooit van BIM hebben gehoord. Bovendien heeft slechts ongeveer één op de tien Europese installateurs ooit één of meer projecten uitgevoerd met BIM. Wel zijn er aanzienlijke verschillen naar bedrijfsgrootte. Van de grootste Europese installatiebedrijven (15+ FTE) heeft ongeveer een kwart al BIM gebruikt.

Nederland valt op in deze resultaten. Van alle Europese elektrotechnische installateurs zijn de Nederlandse het vaakst bekend met BIM en gebruiken zij het ook het vaakst. Maar liefst 70% is bekend met BIM, een wereld van verschil met Spanje, waar slechts 24% van de installateurs BIM kent. In Nederland wordt BIM al gebruikt door 24% van de elektrotechnische installateurs, een percentage dat onder grote installatiebedrijven oploopt tot 41%.

In zekere zin is dat niet heel verrassend, aangezien digitalisering in de bouw en trends die verband houden met BIM, zoals het gebruik van prefab, sterk aanwezig zijn in de Nederlandse bouwsector. Maar een sterke aanwezigheid betekent niet dat alle installateurs op dezelfde manier kennis hebben van BIM en het gebruiken. Ook in Nederland is BIM weinig bekend of gebruikt bij kleine installatiebedrijven (1-4 FTE): slechts ongeveer de helft kent BIM en één op de tien gebruikt het.

De bevindingen uit het derde kwartaal van 2023

In de afgelopen jaren is de toepassing van Building Information Modeling (BIM) onder Europese elektrotechnische installateurs gestaag toegenomen. Hoewel de groei geleidelijk is verlopen, wijzen de cijfers op een positieve trend in de sector. Volgens gegevens uit onze European Electrical Installation Monitor over BIM nam het gebruik van BIM onder elektrotechnische installateurs toe van 5% in 2018 naar 11% in 2023, wat een langzame maar voortdurende stijgende lijn laat zien.

Het is niet verrassend dat grotere installatiebedrijven vooroplopen bij de integratie van BIM. Ongeveer 17% van de elektrotechnische installateurs met 15 of meer werknemers heeft BIM omarmd. Hoewel dit percentage bescheiden kan lijken, duidt het op een aanzienlijke verschuiving in de manier waarop de sector digitale bouwmethoden benadert.

Een belangrijke factor die de adoptiegraad onder installateurs beïnvloedt, is de aard van hun projecten. Anders dan architecten, die zich voornamelijk richten op nieuwbouw, houden elektrotechnische installateurs zich vaker bezig met vervangings- en renovatiewerk. BIM wordt vaker gebruikt bij nieuwbouwprojecten dan bij renovatiewerk, waardoor vooral kleinere installateurs minder vaak met BIM te maken krijgen.

Voor welke producten gebruiken elektrotechnische installateurs BIM?

Hoe dan ook: weten welke installateur BIM gebruikt, betekent nog niet dat je de BIM-gebruikende installateur kent. Het geeft geen antwoord op de vraag waarom zij BIM gebruiken, en zelfs niet op de meest fundamentele vraag: waarvoor gebruiken elektrotechnische installateurs BIM eigenlijk? Dat vroegen we installateurs uit zeven grote Europese markten voor het rapport over het derde kwartaal van 2021 van de European Electrical Installation Monitor van USP Marketing Consultancy.

Op het eerste gezicht zijn kabels en bedrading de duidelijke winnaar. Meer dan de helft van de Europese installateurs die BIM gebruiken, zet het in voor de installatie van kabels en bedrading. Maar ook is duidelijk dat BIM wordt gebruikt voor een breder scala aan elektrotechnische producten. Meer dan een derde van de BIM-gebruikende installateurs gebruikt BIM voor verlichting en armaturen, ongeveer een derde voor schakelaars, stopcontacten en aansluitpunten, en net minder dan een derde voor elektrische behuizingen.

De toepassing van BIM verschilt per projecttype

Het bovenstaande laat zien dat elektrotechnische installateurs BIM gemiddeld voor verschillende elektrotechnische producten en toepassingsgebieden gebruiken, maar het vaakst voor kabels en bedrading. Zoomen we in op de soorten projecten waarin installatiebedrijven BIM gebruiken, dan verandert dat beeld enigszins. Bij nieuwbouwprojecten wordt BIM bijvoorbeeld nog vaker gebruikt voor kabels en bedrading. Bij renovatieprojecten wordt BIM daarentegen het meest gebruikt voor verlichting en armaturen en relatief minder voor kabels en bedrading. Daarnaast is de spreiding van elektrotechnische producten en toepassingsgebieden waarvoor installateurs BIM gebruiken bij renovatieprojecten iets breder dan bij nieuwbouwprojecten.

Elektrotechnische installateurs die BIM voor hun projecten gebruiken, zullen tegen knelpunten aanlopen en behoefte hebben aan BIM-ondersteuning van andere partijen. Fabrikanten van elektrotechnische installatieproducten hebben hier een kans om waarde aan hun merken toe te voegen en het aanbieden van BIM-ondersteuning als marketinginstrument in te zetten. Dat geldt niet alleen voor fabrikanten van producten waarvoor BIM vaak wordt gebruikt.

Wat installateurs van fabrikanten verwachten

De Electrical Installation Monitor over het derde kwartaal van 2023 onderzocht welke ondersteuning fabrikanten zouden kunnen bieden.

Elektrotechnische installateurs moeten echter vaak samenwerken met verschillende partijen om de complexiteit van BIM-projecten het hoofd te bieden. Daaronder vallen gespecialiseerde ingenieursbureaus, maar ook fabrikanten spelen een belangrijke rol bij het ondersteunen van elektrotechnische installateurs bij hun BIM-projecten.

Volgens inzichten uit het rapport van de European Electrical Installation Monitor over BIM werd elektrotechnische installateurs een belangrijke vraag gesteld over hun verwachtingen van fabrikanten van elektrotechnische producten in het kader van BIM. De antwoorden maakten duidelijk op welke gebieden installateurs ondersteuning en samenwerking zoeken.

1. 3D-BIM-objectinformatie: De belangrijkste verwachting van elektrotechnische installateurs is dat fabrikanten uitgebreide 3D-BIM-objectinformatie over hun productassortiment leveren, samen met toegankelijke BIM-bestanden. Dit wijst op een groeiende vraag naar gedetailleerde digitale weergaven die naadloos in BIM-projecten kunnen worden geïntegreerd.
2. Toegankelijke bibliotheken: Direct na de behoefte aan 3D-BIM-objectinformatie komt de verwachting dat fabrikanten hun BIM-productinformatie beschikbaar maken in toegankelijke bibliotheken. Dit duidt op een behoefte aan gemakkelijk toegankelijke en deelbare informatiebronnen binnen de sector.
3. Ondersteuning bij engineering in BIM: De derde en vierde meest genoemde verwachtingen draaien om ondersteuning en benadrukken de wens van installateurs om hulp te krijgen bij engineering binnen de BIM-omgeving. Dit omvat de behoefte aan fabrikanten die de integratie van hun producten in BIM-projecten vergemakkelijken en technische productinformatie leveren om het proces te stroomlijnen.
4. Ondersteuning en training: De top vijf van verwachtingen wordt afgesloten door de vraag naar ondersteuning en training. Elektrotechnische installateurs zoeken hulp van fabrikanten om de vaardigheden en kennis op te doen die nodig zijn om BIM effectief in hun projecten toe te passen.

Naarmate BIM terrein wint bij nieuwbouw, zullen fabrikanten van elektrotechnische materialen en producten gedetailleerde BIM-gegevens moeten leveren. Voor kabels is bijvoorbeeld BIM-informatie nodig over het type, de weerstand, de lengte en de kosten. Het verstrekken van deze gedetailleerde gegevens helpt om componenten nauwkeurig in het BIM-model weer te geven en maakt een betere planning en uitvoering mogelijk.

Digitale hulpmiddelen zijn de echte basis

Hoewel het gebruik van BIM geleidelijk blijft toenemen, ziet het bredere digitale landschap er heel anders uit. Digitale hulpmiddelen zijn voor 83% van de installateurs al een vast onderdeel van hun werkproces. In heel Europa maken elektrotechnische installateurs op grote schaal gebruik van software voor:

• offertes en facturatie
• projectplanning
• documentatie en rapportage
• communicatie en planning
• inkoop- en voorraadcoördinatie

Met andere woorden, de sector is digitaal actief, maar niet universeel BIM-gedreven. Het is verleidelijk om digitale volwassenheid en BIM-integratie door elkaar te halen. Maar een bedrijf dat een geavanceerd ERP-systeem gebruikt om 50 gelijktijdige woningbouwprojecten te beheren, is digitaal volwassen, zelfs als het nooit een 3D-model gebruikt. Het heeft zich geoptimaliseerd voor zijn markt. Wat zich moet ontwikkelen, is digitale samenwerking: coördinatie op basis van modellen, gestructureerde gegevensuitwisseling en integratie tussen verschillende disciplines.

Er zijn verschillende lagen te onderscheiden:

• digitale basis- en intermediaire hulpmiddelen zijn diep verankerd
• gestructureerde samenwerking op basis van modellen (BIM) breidt zich selectief uit

Digitale tools die wrijving verminderen, administratie versnellen en communicatie verbeteren zijn standaard infrastructuur geworden.

Interesse in AI zonder grootschalige toepassing

Kunstmatige intelligentie is het gespreksonderwerp van 2026. Uit de cijfers over het vierde kwartaal blijkt dat het gebruik 32% bedraagt, met name bij grotere bedrijven (42%) en bedrijven die in zeer complexe omgevingen actief zijn. We zien experimenten op het gebied van documentatieondersteuning, basisoptimalisatie en het zoeken naar informatie.

Voor elektrotechnische installaties gelden strenge voorschriften en veiligheid is cruciaal. Als software een circuitbelasting verkeerd interpreteert of een voorschrift mist, gaat het snel mis. Hulpmiddelen moeten dus hun plaats verdienen. In plaats van scepticisme noemen we het evaluatie.

AI-oplossingen worden momenteel getoetst aan de absolute vereisten:

• vertrouwen in de kwaliteit van de resultaten
• duidelijke efficiëntiewinst
• naadloze integratie in bestaande workflows

Europa is digitaal gefragmenteerd

Nauwkeurigheid wint het altijd van generalisatie. En een van de duidelijkste inzichten uit de Monitor is dat er niet zoiets bestaat als een Europese digitale curve. Er zijn meerdere trajecten – bekendheid, gebruik, omvang van de implementatie – die zich in verschillende tempo’s ontwikkelen.

Deze patronen zijn niet willekeurig. Ze weerspiegelen

• nationale bouwvoorschriften
• digitale verplichtingen vanuit de publieke sector
• de verdeling van projectgroottes
• marktfragmentatie
• historische investeringen in digitale training

Voor fabrikanten en distributeurs is dit een waardevolle wake-upcall. Een digitaal volwassen markt met een hoog BIM-gebruik vraagt om productgegevens en technische compatibiliteit. Een markt waar BIM nog selectief wordt toegepast, vereist een andere nadruk. Denk bijvoorbeeld aan gedegen digitale documentatie en een soepel inkoopproces, maar niet per se volledige afhankelijkheid.

Commerciële gevolgen

Voor fabrikanten, distributeurs en dienstverleners is de boodschap direct. Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden.

Geen “één Europa”-strategie

Het is zonde van de middelen om overal op het continent dezelfde digitale campagne te voeren. Speel in op de behoeften van de markt. Als een regio nog niet volledig met BIM werkt, richt je dan op het waterdicht maken van hun digitale aanbestedings- en documentatieprocessen. De strategie moet aansluiten bij de lokale ontwikkelingsfase, niet bij een presentatie van het hoofdkantoor.

Gegevens zijn de nieuwe technische specificaties

Naarmate het gebruik van BIM toeneemt, moet de productinformatie net zo betrouwbaar zijn als de fysieke hardware. BIM-objecten en compatibiliteitsdocumenten van hoge kwaliteit kunnen helpen om een product überhaupt in de specificaties opgenomen te krijgen. Als uw gegevens moeilijk te vinden of nog moeilijker te gebruiken zijn, zal de installateur op zoek gaan naar een concurrent die het hem gemakkelijker maakt.

AI heeft een dagbaan nodig

AI-functies moeten op de eerste dag echte problemen oplossen, zoals het opsporen van aanbestedingsfouten of het automatiseren van een nalevingsrapport. Als het niet onmiddellijk tijd of geld bespaart, is het ruis.

Respecteer de workflow

De elektrotechnische sector zit niet te wachten op een ‘disruptie’. Het is een risicovolle sector met lage marges, waarin betrouwbaarheid wordt beloond. Digitale diensten die naadloos aansluiten bij de manier waarop mensen nu al werken, hebben een duidelijker praktisch voordeel. Alles wat een totale gedragsverandering vereist, is moeilijk te verkopen, tenzij regelgeving dit afdwingt.

Deze markt beloont betrouwbare tools die integreren en afstemmen op het proces, en zeker niet de tools die het proces verstoren.

De belangrijkste conclusie

Uit de cijfers van december 2025 blijkt niet dat de sector op de rand van een hightech-ineenstorting staat, maar wel dat de sector eindelijk vertrouwd raakt met zijn digitale instrumentarium. We laten het tijdperk van ‘digitaal omwille van het digitale’ achter ons en gaan een tijdperk van praktische bruikbaarheid tegemoet.

De realiteit is dat Europa niet op één lijn zit wat betreft bereidheid, capaciteit, tempo of vaardigheid. Het is een mengeling van nationale regels en lokale projectbehoeften. Digitalisering draait hier om structurele afstemming: ervoor zorgen dat de hulpmiddelen daadwerkelijk aansluiten bij het werk. Verandering komt niet ineens met een knal – het is een rustig, weloverwogen proces waarbij dingen steeds beter gaan werken. Het gaat geleidelijk, en het begint eindelijk als een normaal onderdeel van het werk te voelen.

Bekijk BIM and Digital Tools Q4 2025 of bespreek uw onderzoeksvraag.