De 5 belangrijkste trends die de toekomst van de bouwsector bepalen

USP Marketing Consultancy (een gespecialiseerd marktonderzoeksbureau voor de bouw- en installatiesector) volgt al vele jaren de belangrijkste trends in de bouwsector.

Vandaag wil ik graag de vijf belangrijkste trends met jullie delen die volgens ons de sector zullen veranderen. Met ‘veranderen’ bedoelen we een geleidelijke en langzame ontwikkeling. In de vrij conservatieve bouwsector vinden veranderingen niet van de ene op de andere dag plaats.

Tekort aan arbeidskrachten: een onderschat probleem dat niet meer weg te denken is

Er is een reden waarom ik graag wil beginnen met het tekort aan arbeidskrachten. Het tekort aan arbeidskrachten, zowel kwalitatief als kwantitatief, vormt een groot probleem (of een grote kans) voor de bouwsector in Europa. Soms heb ik het gevoel dat de ernst van het probleem, en de gevolgen ervan voor de sector in bredere zin, vaak worden onderschat. Toegegeven, de omvang van het probleem verschilt sterk per land.

Een tekort aan arbeidskrachten remt de markten in landen als Nederland en Duitsland nu al af, maar in Italië en Spanje zijn de problemen veel minder ernstig.
In Nederland geeft bijvoorbeeld 64% van alle architecten aan dat een tekort aan arbeidskrachten de uitvoering van projecten belemmert. In Italië is dit slechts 24%. Hetzelfde geldt voor algemene aannemers: 64% in Nederland geeft aan dat het tekort aan arbeidskrachten een ernstig probleem is, tegenover 18% van de Italiaanse algemene aannemers.
Over het algemeen is de productiviteit per uur in de bouwsector niet zo sterk gestegen als in andere sectoren. Bovendien is de bouwsector weinig aantrekkelijk voor de jongere generatie en kampt de sector met een groot verloop van zeer ervaren oudere werknemers.
Door deze grote uitstroom van ervaren oudere werknemers en een beperkte instroom van jongere, onervaren werknemers kampt de sector met zowel kwantitatieve als kwalitatieve tekorten aan arbeidskrachten, die naar mijn mening niet op korte termijn zullen worden opgelost.
Het tekort aan arbeidskrachten zal gevolgen hebben voor de sector, aangezien de vraag nog steeds relatief hoog is, we voor enorme uitdagingen staan om de bestaande gebouwenvoorraad duurzamer te maken (waardoor er nog meer werk ontstaat), en gebouwen en installaties steeds complexer worden, terwijl directe oplossingen (zoals het vergroten van het totale aantal mensen dat in de bouwsector werkt) op korte termijn moeilijk te realiseren zijn.
Het is niet allemaal kommer en kwel, want het tekort aan arbeidskrachten zal ook kansen bieden voor bedrijven die prefaboplossingen, kennis en producten/diensten kunnen leveren die de productiviteit verhogen.

Prefab: prefab zal aan belang blijven winnen, maar het volledige potentieel is nog niet benut

Als logisch gevolg van het tekort aan arbeidskrachten (hoewel dat niet de enige drijfveer is) moet het bouwproces efficiënter worden, en prefabricage is een manier om dit te bereiken. Op de Europese bouwmarkt worden al vele jaren prefabricageoplossingen toegepast.

Als we kijken naar het huidige gebruik van prefaboplossingen (paneelsystemen, paneelsystemen met afwerking en 3D-prefab/volumetrische systemen), dan ligt dit al op een hoog niveau. Er zijn echter aanzienlijke verschillen tussen de landen. Nederlandse architecten geven bijvoorbeeld aan dat 60% van al hun projecten een of andere vorm van prefabricage bevat. In alle andere landen ligt het percentage projecten met een of andere vorm van prefabricage aanzienlijk lager (gemiddeld rond de 30%).
Ook vanuit het perspectief van aannemers wordt prefabricage in Nederland het vaakst toegepast. Volgens Nederlandse aannemers (middelgrote tot grote bedrijven) werd bij 71% van alle projecten een of andere vorm van prefabricage toegepast. Ook in België, Duitsland, Polen en Italië ligt het percentage hoog (bijna 50%).

Waarom biedt prefabricage dan nog geen oplossing voor het tekort aan arbeidskrachten? Welnu, het grootste deel van de toegepaste prefabricage betreft ‘eenvoudigere vormen’, zoals paneelsystemen. Op Europees niveau worden geprefabriceerde, onbewerkte elementen (24%) en geprefabriceerde, afgewerkte elementen (16%) veel vaker toegepast dan volumetrische elementen (3%). Bovendien is de productie buiten de bouwplaats in veel gevallen nog steeds afhankelijk van gekwalificeerde bouwvakkers. Ook het gebruik van prefab op de bouwplaats is nog steeds te veel afhankelijk van gekwalificeerd personeel. Als we de prefabproductie bekijken vanuit het perspectief van een productielijn (net zoals Henry Ford destijds de auto-industrie revolutionair veranderde), zijn de volumes erg laag. Dit segment groeit wel, maar langzaam.
Wat de toekomst betreft, voorzien zowel architecten als aannemers een sterke groei voor prefab. Het zal echter vooral gaan om de eenvoudigere vormen van prefab. Om het tekort aan arbeidskrachten daadwerkelijk op te lossen en de productiviteit te verhogen, zal de prefab-industrie gebruik moeten maken van minder geschoolde arbeiders in een assemblagelijn-achtige werkwijze. Zolang dit niet gebeurt, zal prefabricatie weliswaar aan belang blijven winnen, maar zal het volledige potentieel ervan niet worden benut.

Digitalisering en BIM: Het gebruik neemt toe, maar vooral onder architecten

Decennialang was het ontwerpproces in de bouwsector nog sterk afhankelijk van papier. Nieuwe digitale ontwerpmethoden zorgden voor een verbetering van de kwaliteit van de ontwerpen en maakten de weg vrij voor complexere ontwerpen. CAD-software heeft de sector ingrijpend veranderd, maar deze verandering verliep relatief traag en maakte nog geen gebruik van het enorme potentieel dat de digitalisering van de bouwsector te bieden had.

Met de opkomst van BIM (Building Information Modelling) zijn er veel meer mogelijkheden. Zelfs bij complexere ontwerpen kunnen meer partijen worden betrokken en kan het ontwerpproces worden gekoppeld aan kosten, planning en vele andere elementen. En niet in de laatste plaats kunnen de kosten van mislukkingen (die in de bouwsector relatief hoog zijn) aanzienlijk worden verlaagd.
Hoe staat het momenteel met de invoering van BIM in Europa?

Nou, zoals met alles in de bouwsector verliep de ontwikkeling aanvankelijk traag. In 2019 maakte slechts 10% van alle Europese architecten gebruik van BIM. Dit percentage steeg in de loop van de tijd langzaam tot 15% in 2011 en 19% in 2013. Het gebruik neemt toe: in 2021 was het percentage Europese architecten dat BIM gebruikt gestegen tot 44%. Europese architecten verwachten dat het percentage BIM-gebruikers in 2025 zal zijn gestegen tot 61%.
Er zijn echter aanzienlijke verschillen tussen de landen. In Nederland is bijna 80% van alle architecten een BIM-gebruiker. Het laagste percentage is te vinden in Italië, waar slechts 22% van alle Italiaanse architecten BIM gebruikt.
Wat betreft de acceptatie van BIM onder doelgroepen verderop in de bedrijfswaardeketen ligt het percentage aanzienlijk lager. Bij Europese aannemers bedraagt het BIM-gebruik bijvoorbeeld slechts 42% in Nederland, 21% in het Verenigd Koninkrijk en minder dan 6% in alle andere landen (gegevens uit 2021). Onder installateurs van verwarmings-, ventilatie- en airconditioningsystemen (HVAC) ligt het percentage BIM-gebruikers nog lager: slechts 9% van alle Europese HVAC-installateurs maakt gebruik van BIM. Het is dus duidelijk dat architecten de drijvende kracht zijn achter de acceptatie van BIM, en we kunnen nu al stellen dat het gebruik van BIM vrij gangbaar is. Aannemers volgen deze trend, aangezien ze steeds vaker gedwongen worden om met BIM te werken, maar de acceptatie verloopt nog steeds traag. Verderop in de waardeketen staat het gebruik van BIM nog in de kinderschoenen.
Wat de toekomst betreft, verwachten we dat het gebruik van BIM zal blijven groeien, vooral naarmate de software intuïtiever wordt, de kosten voor het werken met BIM dalen en de druk om met BIM te werken blijft toenemen.