De arbeidsmuur – Waarom hebben Europese schilders innovatie nodig?

Stel, je bent verantwoordelijk voor een eenvoudige opknapbeurt van het interieur. De klant is akkoord, het budget is goedgekeurd en je hebt de materialen besteld. Het enige wat je nu nog nodig hebt, is iemand die de verf aanbrengt. De eerste schilder zit zes weken volgeboekt. De volgende kan je misschien nog ergens ertussen proppen, maar dat kost extra. De derde neemt voorlopig gewoon geen nieuwe klanten aan.

Inmiddels zijn vrijwel alle partijen – aannemers, schilders, huiseigenaren– bekend met deze cyclus: je bladert door lokale vakmensen en stuit op lange wachttijden, hoge tarieven of beperkte beschikbaarheid. Het is geen tijdelijke dip. Het is zeker niet seizoensgebonden, en het speelt zich ook niet alleen in uw regio af. De Europese verfindustrie kampt met een ernstig personeelstekort dat de manier waarop zaken worden gedaan ingrijpend verandert, of het nu op de bouwplaats is of in de toeleveringsketen. Laten we dit eens van dichtbij bekijken.

De Europese beroepsbevolking in cijfers

Als je moeite hebt om mensen te vinden, ligt dat niet aan je netwerk; er is in de sector over het algemeen een tekort aan personeel. Dit tekort aan geschoolde arbeidskrachten onder schilders neemt sinds 2020 gestaag toe.

Uit de gegevens van de Europese markten komt een consistent patroon naar voren: in 2024 zal meer dan 89% van de schilders in Nederland en 86,7% in Duitsland meldden een tekort aan geschoolde arbeidskrachten. Spanje bleef niet ver achter met 84,6%, Polen schommelde rond de 70% , terwijl de rest rond de 60% schommelt. Zelfs in Frankrijk – een markt die ogenschijnlijk minder zwaar getroffen is – 43,5% voelden de druk. Alleen al het idee dat een gemeld tekort van bijna 50% als goed nieuws – of in ieder geval als minder alarmerend nieuws – zou kunnen worden beschouwd, illustreert de ernst van de situatie.

Wie doet het werk?

Dit tekort aan arbeidskrachten is geen tijdelijke dip die te wijten is aan een van de ene op de andere dag explosief gestegen vraag, waardoor een markt die daar nog niet op was voorbereid, overbelast raakte. Het is een structureel probleem. En hoewel leeftijd misschien maar een getal is, is het – als je naar de markt kijkt – wel een behoorlijk groot getal. Volgens recente gegevens is de gemiddelde leeftijd van een Nederlandse schilder 51 jaar. Duitsland en het Verenigd Koninkrijk? 50 jaar. In de ‘jongere’ landen, Italië en Spanje, ligt de gemiddelde leeftijd tussen midden en eind veertig. Met andere woorden: het merendeel van onze schilders bestaat uit oudere werknemers.

Het aandeel van schilders van generatie Y neemt toe, maar dit betekent niet dat er meer van hen het vak instappen. Het betekent veeleer dat we een verschuiving zien in de algehele samenstelling van de beroepsgroep. Babyboomers – die nog steeds een aanzienlijk deel van het personeelsbestand uitmaken – gaan geleidelijk met pensioen, en deze uitstroom geeft het algemene profiel van Europese schilders een nieuwe vorm. Dit is een beroep waaruit mensen uitgroeien, niet waarin ze groeien.

De gevolgen van het tekort aan arbeidskrachten voor de schildersbranche

De gevolgen van het tekort aan beschikbare schilders in heel Europa werken als een domino-effect. Ondertussen blijft de vraag naar schilderwerk onverminderd groot. Mensen willen dat er geschilderd wordt. Huizen, kantoren, renovaties: het blijft een constante stroom van opdrachten. Maar er is niemand om verf met een roller, spuit of kwast op de muren aan te brengen. Daardoor loopt alles vast. De prijzen stijgen. En aannemers, leveranciers en distributeurs beginnen allemaal de druk te voelen. Het is niet zo dat de sector geen ambitie heeft om te groeien. Wat we in feite zien, is dat we tegen een capaciteitsplafond aanlopen. Je kunt alleen leveren als je mensen hebt om het werk uit te voeren. En op dit moment hebben we niet genoeg mensen.

Verffabrikanten blijven hun producten weliswaar promoten, maar een groot deel daarvan ligt nog in het magazijn of wacht tot er projecten worden ingepland. De conclusie luidt dus ongeveer als volgt: de bestellingen zijn er wel, maar het personeel ontbreekt.

DIFM versus DIY

Er doen geruchten de ronde over een comeback van DIFM, maar vergis je niet: doe-het-zelf is nog steeds veruit het populairst en houdt stand. Het aantal opdrachten aan vakmensen stabiliseert zich misschien licht, maar in 2024 werd 60,7% van de verbouwingswerkzaamheden in Europa nog steeds door de huiseigenaar zelf uitgevoerd.

Toch zien we dat DIFM na de pandemie aan kracht wint. Klanten willen wel degelijk iemand anders betalen om het werk te doen. Of het nu gaat om snelheid, kwaliteit of gemak, de behoefte is er. En hoewel dit misschien als goed nieuws klinkt… gezien het feit dat er niemand is die de klus daadwerkelijk kan uitvoeren – of dat degenen die dat wel kunnen, veel te duur zijn – zullen de spanningen tussen een toenemende vraag en een schraal aanbod blijven toenemen, wat DIY sterk in de kaart speelt.

Ook uitbesteding is veranderd

Juist omdat er een tekort aan schilders is, worden steeds meer klussen doorgeschoven naar manusjes-van-alles, wat betekent:

• Er gaat meer werk naar bekenden (een stijging van 19% naar 29% in totaal)
• wordt er meer werk uitgevoerd door kleine klusjesmannen
• sommige klanten proberen de klus zelfs zelf te klaren

En het zit zo: geen van deze categorieën betekent dat het slechte werknemers zijn. Maar het zijn geen opgeleide schilders. We zien dus eigenlijk een aanpassingsmechanisme dat het uitbestede werk compenseert. Steeds meer mensen besteden werk uit, maar niet op de traditionele manier. Daardoor wordt DIFM steeds diverser. Maar doe-het-zelf blijft de boventoon voeren.

Innovatie of stagnatie?

Als het personeelsprobleem niet verdwijnt – en dat is ook niet het geval – wat kunnen we dan doen? Innovatie moet het voortouw nemen. In de bouw zijn er tal van mogelijkheden voor innovatie; denk aan modulair bouwen, automatisering of robotica. Maar in de schilderssector? De mogelijkheden lijken beperkter, omdat ze dat ook zijn. Een spuitmachine in plaats van een kwast is een stap vooruit, maar het voelt ook alsof er verder niet veel meer aan te doen is.

De uitdaging is ook dat juist deze specifieke groep – doorgewinterde professionals, oudere vakmensen – zich vaak verzet tegen verandering. Schilders zullen innovatie waarschijnlijk niet stimuleren. Ondertussen springen klusjesmannen en aannemers al in om een deel van het tekort aan arbeidskrachten op te vangen, maar ook zij vormen geen onuitputtelijke bron. Een deel van het werk vloeit ook weg naar de grijze markt – niet-geregistreerde arbeid, klussen die contant worden betaald – maar dat is geen haalbare oplossing vanwege juridische risico’s, de reeds overbelaste kanalen en de beperkte schaalbaarheid.

Dus, waar ligt de kans dan? Die ligt in productontwikkeling en slimme innovatie. Die ligt in het maken van gereedschappen, materialen en systemen die de behoefte aan geschoolde arbeidskrachten verminderen. Die ligt in prefabricage, opleiding, digitale platforms, spuittechnieken, bijscholing, automatisering…

Conclusie

Het is inmiddels duidelijk dat het huidige tekort aan arbeidskrachten geen personeelsprobleem is dat we later wel zullen oplossen, maar een breuk in de waardeketen. De manier waarop we tot nu toe te werk zijn gegaan, zal alleen maar moeilijker worden naarmate de vraag in de bouwsector vanaf 2025 weer toeneemt.

De traditionele pijplijn vult zich niet meer aan, en er is geen reden om te verwachten dat dit op korte termijn zal veranderen. Er is geen wondermiddel, maar de vraag is ook niet al te ingewikkeld. De weg vooruit hangt samen met een verandering in onze manier van werken: slimmere producten, eenvoudigere toepassing, een breder gebruikersbestand en realistische verwachtingen over wie het werk zal doen en hoe.

Als je meer wilt weten over praktische strategieën, mag je ons komende webinar zeker niet missen. We bespreken alle actuele gegevens die je nodig hebt, de gevolgen voor je producten en geven advies om voorop te blijven lopen.