Duurzaam bouwen – Hoe en waarom deze sector steeds groener wordt

Of je nu op de bouwplaats bezig bent met de ruwbouw van een nieuwbouwproject, een HVAC-systeem aanpast of tot laat in de avond achter je bureau een offerte voor een klant opstelt: je hebt de verandering waarschijnlijk wel gemerkt. Het ene moment ben je bezig met het berekenen van de kosten van materialen die sinds vorig jaar in prijs zijn verdubbeld, het volgende moment leg je aan een klant uit waarom je niet zomaar zonnepanelen kunt plaatsen op een huis uit de jaren ’70 zonder isolatie. Ondertussen blijven de e-mails maar binnenkomen – nieuwe regels, nieuwe stimuleringsmaatregelen, nieuwe normen.

Iedereen heeft het over duurzaamheid. De vraag is: wat verandert er nu eigenlijk op bouwplaatsen en wat blijft nog steeds bij loze beleidsprat die nog niet echt tot uiting komt?

In heel Europa zijn sommige professionals er al mee bezig. Ze passen het in de projectplanning in, sturen de verwachtingen van de opdrachtgevers bij, jongleren met budgetbeperkingen en proberen toch gebouwen te realiseren die de tand des tijds doorstaan.

Het gaat hier niet om een verslag over een opkomende trend. Het is een onvermijdelijke, naderende toekomst voor de sector waarover niet te onderhandelen valt. Een toekomst die wordt bepaald door beleid, vraag en duidelijke milieubeperkingen. Laten we dus eens kijken waar we naartoe zouden kunnen gaan – als we bereid zijn om er werk van te maken.

Waarom dingen eigenlijk niet kunnen wachten

Simpel gezegd: omdat de cijfers onmogelijk te negeren zijn. De bouwsector is verantwoordelijk voor 37% van de wereldwijde CO₂-uitstoot en 34% van het wereldwijde energieverbruik. Daardoor staan we, of we dat nu leuk vinden of niet, in het middelpunt van het klimaatdebat.

‘Het klimaatdebat’ is een codewoord voor de Europese Green Deal en de doelstellingen voor 2030.

• een emissiereductie van 55%
• 32% aandeel hernieuwbare energie
• alle nieuwe gebouwen bijna energieneutraal
• 50% van de materialen afkomstig uit gerecyclede of hernieuwbare bronnen

Tegen 2050 betekent dit dat de sector volledig CO₂-neutraal moet zijn en 100% circulair materiaalgebruik moet hanteren. Hoewel dit misschien klinkt als wishful thinking en een onhaalbare doelstelling, is dit wel de richting waarin het huidige beleid zich beweegt, met wettelijke ondersteuning. Dat betekent: de klok tikt.

Wat professionals daadwerkelijk doen

Hoe reageert de sector hierop?

• meer dan 50% van de architecten en aannemers houdt zich al actief bezig met duurzaam bouwen
• 60% van de installateurs past regelmatig duurzame oplossingen toe in hun werk
• Huiseigenaren volgen dit voorbeeld: 38% is van plan dit jaar te investeren in duurzaamheidsverbeteringen, voornamelijk gedreven door kostenbesparingen en energieprijzen (met name in Spanje, Italië en Polen)

Maar interesse gaat niet altijd gepaard met daadwerkelijke uitvoering. Structurele elementen zijn nog steeds de belangrijkste factor in duurzaam ontwerp, met name in Frankrijk (55%), België (43%) en Italië (36%). Materialen, HVAC en daksystemen volgen op korte afstand.

Wat er daadwerkelijk wordt gebruikt

In de meeste markten maken professionals gebruik van een aantal belangrijke duurzame oplossingen, met name:

• warmtepompen
• zonnepanelen
• LED-verlichting
• biogebaseerde isolatie
• gerecycleerde of hergebruikte materialen

Desondanks daalde de verkoop van warmtepompen in 2023 met 5%, gevolgd door een verdere daling van 47% begin 2024 – wat een enorme zorg is gezien hun belang voor de decarbonisatie van de verwarming.

Ondertussen neemt de capaciteit van zonne-energie explosief toe, met een verwachte groei van 36% in 2024. Duitsland loopt voorop in volume, maar Nederland staat op de eerste plaats per hoofd van de bevolking met 1.342 W per inwoner.

Waar liggen de uitdagingen?

1. Investeringsmoeheid

De bereidheid van klanten om te betalen voor duurzame upgrades stagneert. Sinds 2022 is er geen noemenswaardige stijging geweest, en de prognoses tot en met 2030 de facto slechts marginale stijgingen. Hoge initiële kosten blijven het belangrijkste bezwaar.

2. Tekort aan vakmensen

In de hele EU is er een ernstig tekort aan gekwalificeerde werknemers die zijn opgeleid in duurzame methoden. Duitsland en Nederland melden bij meer dan 55% van de projecten een tekort aan arbeidskrachten, dat naar verwachting de komende jaren drastisch zal toenemen, terwijl het percentage in de overige landen rond de 40% schommeltde procent schommelt. Dit betekent dat er in feite de helft van de Europese arbeidskrachten ontbreekt. Dat zal niet verdwijnen.

3. Kennisachterstanden

Er heerst grote verwarring in de sector, zelfs wat betreft de terminologie. Velen verwarren circulariteit nog steeds met recycling, maar het begrip is veel breder: het gaat om het vanaf het begin ontwerpen zonder afval en het plannen van hergebruik en demontage, niet van sloop. Slechts een derde van de professionals begrijpt dit onderscheid duidelijk, terwijl het steeds centraler komt te staan in toekomstige regelgeving. 49% van de professionals geeft toe niet volledig te begrijpen wat „duurzaamheid“ of „circulariteit“ eigenlijk betekent in de context van de bouw. In Polen was maar liefst 41% van de respondenten totaal niet bekend met het concept.

Wat de gegevens per land ons vertellen

Om het duidelijk en zonder omwegen te zeggen: de vooruitgang verloopt duidelijk ongelijkmatig.

• Spanje en Nederland zijn de drijvende krachten achter de invoering van duurzame oplossingen, ondersteund door nationale plannen en financiering
• Duitsland verloor na de energiecrisis aan vaart en kampt met kostenstijgingen en een tekort aan arbeidskrachten
• Frankrijk heeft na de coronacrisis zijn prioriteiten bijgesteld en de budgetten voor groene maatregelen met maar liefst 15% tussen 2020 en 2023
• Polen heeft zijn afhankelijkheid van Russisch gas verminderd, maar beschikt nog steeds niet over een langetermijnstrategie op het gebied van klimaatbeleid

Alles bij elkaar genomen: als het huidige tempo aanhoudt, zal Europa zijn doelstellingen voor 2050 niet halen, zelfs niet bij lange na niet. De uitstoot in de bouwsector zal naar verwachting ruim boven het netto-nulniveau blijven, tenzij er onmiddellijk maatregelen worden genomen.

Wat moet er gebeuren?

De technologie hebben we al. Wat nog ontbreekt, is coördinatie, investeringen en bovenal initiatief in de hele sector.

• Architecten en aannemers zijn bepalend voor 70% van de materiaalkeuzes
• Installateurs spelen een leidende rol op het gebied van zonne-energie, HVAC en energiesystemen
• Van materiaalleveranciers wordt verwacht dat zij de markt begeleiden en voorlichten

Terwijl we met de vinger wijzen, horen we ook dat 66% van de professionals zegt dat „de overheid circulariteit moet afdwingen” en dat 80% het ermee eens is dat de sector zelf een mentaliteitsverandering nodig heeft. Daar wil niemand zich voor inzetten, zelfs als die verandering zich daadwerkelijk aandient. Dus als je wacht op een oplossing van bovenaf, maak het je dan maar gemakkelijk – het gaat nog wel even duren.

Wat je nu kunt doen

Ongeacht uw rol in de bouwsector – ontwerper, aannemer, installateur, leverancier – wordt uw werk nu al beïnvloed door duurzaamheid. Mocht het nog niet volkomen duidelijk zijn: de vraag is niet of u zich zult aanpassen, maar hoe goed en hoe snel.

Wacht niet tot de volgende regelgeving je daartoe dwingt. Neem het voortouw. Bereid je bedrijf, je team en je klanten voor op wat er gaat komen.

Hulp nodig bij het verkennen van uw groene transitie? Schrijf u in voor onze live webinars, bekijk onze rapporten, uitgebreide marktanalyses en productimpactstudies. Wij helpen u op weg.