BIM in de bouw: grote bekendheid, geringe toepassing

Nog niet zo lang geleden had je op de bouwplaats alleen een afgedrukte tekening, een klembord en een team nodig dat wist hoe het moest worden uitgevoerd. Maar als je al langer in de sector werkzaam bent, heb je de verandering zeker gemerkt. Projecten worden steeds complexer, de marges krapper en de verwachtingen hoger. Opdrachtgevers willen duidelijkheid. Steden willen duurzaamheid. En aannemers? Die willen slimmer bouwen.

Daarom maakt Building Information Modeling – BIM – de laatste tijd flinke vorderingen. Nou ja, tot op zekere hoogte. Het is een hulpmiddel dat oplossingen belooft, maar voor de meeste aannemers in Europa is het nog steeds iets waar ze misschien ooit eens aan toe zullen komen.

Laten we eens kijken naar de basisprincipes en nagaan hoe BIM er in 2025 voor staat, wat het oplevert voor degenen die er gebruik van maken en waarom de rest nog steeds afwacht.

Bewustzijn rond BIM: hoog, gebruik… laag

Er is een opvallende kloof tussen kennis van BIM en de daadwerkelijke toepassing ervan. Bijna de helft van de aannemers in heel Europa, zo’n 47%, weet wat het is, maar hoe zit het met het daadwerkelijke gebruik ervan in projecten? Dan gaat het om ongeveer 1 op de 10 aannemers. Die kloof tussen bekendheid en toepassing is veelzeggend. Vergelijk dit met 92% bekendheid en 45% gebruik onder architecten en je ziet dat aannemers een inhaalslag moeten maken.

Fig. 1: Bekendheid met BIM versus gebruik ervan onder Europese aannemers en architecten.

Sommige landen lopen voorop. In Nederland bijvoorbeeld is 79% van de aannemers op de hoogte van BIM en maakt 42% er daadwerkelijk gebruik van; daarmee zijn ze veruit koplopers in Europa. In Spanje en het Verenigd Koninkrijk stijgt het gebruik langzaam tot ongeveer een kwart van de aannemers, maar in landen als Frankrijk, Italië of Polen is de bekendheid matig, de belangstelling gering en ligt het gebruik nauwelijks boven de 10%.

Duitsland is een beetje een uitzondering. De bekendheid is sinds 2022 enorm toegenomen, grotendeels doordat BIM verplicht is geworden voor openbare bouwprojecten. Maar zelfs met die regel is het daadwerkelijke gebruik van BIM onder Duitse aannemers nog steeds laag. Waarom? Omdat niet elke aannemer aan openbare opdrachten werkt, en de invoering tijd kost, vooral wanneer je te maken hebt met een tekort aan arbeidskrachten, prijsdruk en veranderende regelgeving.

Waarom maken niet meer aannemers gebruik van BIM?

De redenen hebben minder te maken met weerstand en meer met de realiteit en/of praktische overwegingen.

Een bekende trend…

Om te beginnen is BIM vooral een zaak van nieuwbouw, en de markt staat onder druk. Door stijgende kosten, een tekort aan arbeidskrachten en strengere regelgeving worden er minder grootschalige projecten gerealiseerd. Minder nieuwbouw betekent minder behoefte aan BIM. Zo simpel is het. Kleinere bedrijven zien het nut niet in om erin te investeren wanneer de projecten waaraan ze werken te klein zijn (20%), wanneer het bedrijf zelf te klein is (20%) of wanneer hun projecten niet zo complex zijn. 19% heeft zelfs aangegeven er helemaal niet over nagedacht te hebben.

Gebrek aan afstemming op het ecosysteem

Misschien wel de meest genoemde uitdaging onder BIM-gebruikers is de uitwisselbaarheid. Slechts 10% van de belangrijkste projectbetrokkenen (aannemers, installateurs van verwarming, ventilatie en airconditioning, en elektriciens) maakt gebruik van BIM, en dat leidt tot problemen bij de samenwerking. Deze discrepantie leidt tot wrijving, gegevenssilo’s en dubbel werk – factoren die het potentieel van BIM om werkprocessen te stroomlijnen, allemaal verminderen. Het is dan ook geen wonder dat dit voor 59% van de aannemers een knelpunt vormt.

Kosten, complexiteit en opleiding

Andere beperkende factoren zijn onder meer de noodzaak van financiële investeringen (13%), opleidings- en kennislacunes (9%) en de waargenomen complexiteit (7%). Simpel gezegd: veel aannemers zijn niet tegen BIM; ze zijn er gewoon nog niet klaar voor.

Wat zijn de voordelen voor degenen die wel gebruikmaken van BIM?

Aannemers die BIM gebruiken, zeggen dat de voordelen reëel zijn. Bovenaan de lijst staat efficiëntie (67%). Projecten verlopen soepeler, er zijn minder verrassingen en vertragingen. Mocht er toch iets misgaan, dan worden problemen eerder opgemerkt dankzij tools zoals clashdetectie en hoeveelheidsberekeningen (59%). Een betere algehele planning staat op 14%.

Een ander groot voordeel is het rendement op de investering (ROI). Bij projecten waar geen gebruik wordt gemaakt van BIM, bedragen de kosten als gevolg van fouten – wat er wordt verwijderd, opnieuw uitgevoerd of opnieuw besteld – gemiddeld meer dan 11%. Met BIM dalen die kosten tot ongeveer 7%. En wanneer aannemers nog een stap verder gaan en gebruikmaken van geavanceerdere functies zoals 4D-planning en 5D-kostenmonitoring, dalen de kosten als gevolg van fouten zelfs nog verder.

Deze cijfers zijn geen loze marketingpraat. Het zijn geverifieerde gegevens: BIM betaalt zichzelf terug. Niet van de ene op de andere dag, maar wel op een consistente manier.

Er is nog werk aan de winkel

Laten we duidelijk zijn: de meeste aannemers die tegenwoordig BIM gebruiken, maken slechts gebruik van de basisfuncties. Bijna iedereen maakt gebruik van 3D-visualisatie (81%), het genereren van 2D-tekeningen (77%) en clashdetectie (76%). En dat is prima, vooral als het helpt om het proces te stroomlijnen. Maar er zijn maar weinig bedrijven die alle mogelijkheden van BIM ten volle benutten.

Slechts ongeveer een derde maakt gebruik van functies zoals 4D-BIM (integratie van de planning, 28%), 5D-BIM (kostenraming, 31%) of 6D- en 7D-functies die duurzaamheid en onderhoud gedurende de levenscyclus in het proces betrekken.

Dat betekent dat er nog behoorlijk wat onbenut potentieel is. Deze functies zijn op maat gemaakt voor aannemers, maar worden nog steeds te weinig benut, deels vanwege de problemen die we al hebben genoemd (gebrek aan opleiding, coördinatieproblemen en de complexiteit om iedereen op één lijn te krijgen). Dus zelfs binnen de BIM-gemeenschap is er nog ruimte voor groei.

BIM is geen standaardoplossing

De Europese bouwmarkt is allesbehalve uniform en dat blijkt ook uit de mate waarin BIM wordt toegepast. In Nederland is het inmiddels vanzelfsprekend geworden. Aannemers daar gebruiken BIM bij het merendeel van hun projecten en hebben er een hechte cultuur omheen opgebouwd. In Spanje en het Verenigd Koninkrijk neemt het gebruik van BIM gestaag toe, mede dankzij een sterkere projectpijplijn en een verschuiving naar complexere opdrachten met hogere marges, waarbij de voordelen van BIM echt tot hun recht komen. Duitsland loopt in dankzij overheidsvoorschriften, maar de acceptatie in de particuliere sector blijft achter.

Ondertussen wordt BIM in landen als Frankrijk, Polen en Italië nog steeds gezien als iets voor de toekomst en niet als een actuele behoefte. In Italië geeft het merendeel van de aannemers – maar liefst 60% – zelfs aan dat ze nooit van plan zijn het te gaan gebruiken, waardoor dit de meest sceptische markt is, wat vooral te wijten is aan versnippering en de omvang van de projecten.

Toekomstperspectieven – Wat zou BIM verder kunnen stimuleren?

Ondanks de huidige tegenslagen staat BIM niet stil. Er zijn duidelijke factoren die de invoering ervan zouden kunnen versnellen:

1. Overheidsvoorschriften – Naarmate steeds meer overheden BIM verplicht stellen voor openbare werken, zullen aannemers hieraan moeten voldoen, anders lopen ze het risico waardevolle aanbestedingen mis te lopen
2. Prefabricage en industrialisering – De verschuiving naar off-site bouw en prefabricagemethoden is sterk afhankelijk van nauwkeurige coördinatie en planning. Dus als prefabricage na 2024 weer aan populariteit wint, zou BIM die ontwikkeling moeten volgen
3. Tekort aan arbeidskrachten – Omdat geschoolde arbeidskrachten schaars zijn, wenden bedrijven zich tot technologie om met minder middelen meer te bereiken. BIM helpt die kloof te overbruggen door herwerk te verminderen, de planning te verbeteren en de werktijd van het personeel efficiënter in te zetten
4. Duurzaamheidseisen – Naarmate de normen voor groen bouwen strenger worden en opdrachtgevers meer transparantie eisen over materialen, energie en de impact gedurende de levenscyclus, zal BIM onmisbaar worden

Aannemers melden bovendien dat bij 42% van hun BIM-projecten het model aan de opdrachtgever wordt overgedragen, wat wijst op een verschuiving naar een levenscyclusbenadering. Deze trend zal zich verder doorzetten naarmate duurzaamheid en onderhoudsplanning een steeds centralere rol gaan spelen.

Conclusie

Niemand doet alsof BIM eenvoudig te implementeren is. Maar als we naar de cijfers kijken, valt de grootste inspanning in het begin en levert het op de lange termijn vruchten af. BIM is geen hulpmiddel dat je in een noodsituatie uit de brand helpt, maar een strategische verschuiving die je wegleidt van reactief brandblussen naar proactieve planning.

En hoewel de Europese aannemersmarkt nog steeds versnipperd is wat betreft de invoering ervan, is er duidelijk sprake van een opwaartse trend. Steeds meer bedrijven sluiten zich aan, vooral in landen waar digitale verplichtingen, prefabricage en duurzaamheid het bouwlandschap ingrijpend veranderen. Dus als uw bedrijf zijn dagelijkse werkwijze heroverweegt, kan BIM u tijd, kosten en chaos besparen. En dat is nog maar het begin. Het hoeft geen alles-of-niets-sprong te zijn. Gewoon een betere manier om aan je volgende project te beginnen.

Wilt u BIM eens nader bekijken? Neem dan contact met ons op. We hebben blogs, webinars en uitgebreide rapporten om u te helpen ontdekken hoe BIM in uw volgende stap past.