5 trends in de bouwsector voor 2026 en daarna

De gesprekken in bouwkeetjes, tijdens supply chain-bijeenkomsten en in architectenbureaus in heel Europa gaan steeds diepgaander. Ze gaan minder over of de zaken nu goed of slecht gaan, en meer over hoe de sector er in 2026 en daarna waarschijnlijk uit zal zien – de blijvende uitdagingen, de haalbare kansen en de beslissingen die binnenkort genomen moeten worden.

Het jaar 2024 werd afgesloten met een aangetast vertrouwen als gevolg van personeelstekorten, hoge materiaalkosten, aarzelende klanten, inflatiedruk en schommelingen op de energiemarkt. Dit alles kwam bovenop een afnemende vraag en uitgestelde investeringen. Maar hoewel de indicatoren – op zijn zachtst gezegd – teleurstellend waren, is het onderliggende verhaal genuanceerder… en voor wie goed oplet, leerzaam. Laten we de zaken eens van de basis af bekijken.

1. Marktoverzicht

De bouwsector stagneerde in 2024 niet alleen… hij kromp ook. En Europa voelde de gevolgen daarvan. Wat verschilde, was de mate van krimp en het relatieve succes bij het opvangen van de klap. De veranderingen in het bouwvolume ten opzichte van vorig jaar waren in de meeste grote markten negatief: Duitsland kende een ontwikkeling van -4,5%, Frankrijk volgde op de voet met -4,4%, Polen met -4,3%, terwijl enkele markten positief bleven (Italië 0,2%, het Verenigd Koninkrijk 1,2% en Spanje 2,5%).

De oorzaken waren van algemene aard: hoge rentetarieven, dure bouwmaterialen, een krappe arbeidsmarkt en geopolitieke onzekerheid. Dit had vooral grote gevolgen voor de nieuwbouwactiviteiten, terwijl de renovatiemarkt zich dankzij regelgeving en energie-efficiëntieprogramma’s beter staande hield.

Enkele gunstige ontwikkelingen in 2025

De vooruitzichten voor 2025 zijn licht verbeterd, maar zeker niet overal in gelijke mate. Voor Duitsland, Frankrijk en Polen wordt een voortzetting van de negatieve ontwikkeling verwacht, terwijl voor Spanje een groei van 4%, voor Italië van 2% en voor het Verenigd Koninkrijk van 1% wordt voorspeld. Waaraan kunnen we dit toeschrijven?

• dalende rentetarieven stimuleren de vraag naar nieuwbouw
• een sterkere renovatiemarkt
• een lichte stijging in de verbeteringen op het gebied van duurzaamheid
• lagere materiaal- en bouwkosten
• verwachte stijging van de overheidsuitgaven

Toch is het algemene beeld voor 2025 er een van een gematigde verbetering, en niet van een heropleving.

Fig. 1: Verwachte ontwikkeling van het bouwvolume in 2024 en 2025 per markt.

2. Tekort aan arbeidskrachten – Een structurele uitdaging

De druk op de arbeidsmarkt neemt niet af, en de meeste bouwbedrijven beschouwen dit niet langer als een conjunctureel probleem, maar als een chronische operationele beperking. Hiermee wordt actief rekening gehouden bij de planning, de prijsstelling en de uitvoeringsmodellen. Het tekort aan vakmensen is geen speculatie. Het is meetbaar en wijdverbreid; bijvoorbeeld:

• Duitsland: 89% van de schilders en 76% van de installateurs meldt een tekort aan arbeidskrachten
• Nederland: 69% van de architecten en 67% van de aannemers
• Italië: 47% van de schilders, 37% van de installateurs

Wat ligt ten grondslag aan dit tekort? Een harde demografische realiteit. Slechts 21% van de beroepsbevolking is jonger dan 42 jaar, en meer dan 54% behoort tot generatie X of de babyboomers. De neveneffecten stapelen zich dus op:

• kostenimpact – de uurtarieven stijgen, wat de kostendruk op de toch al dure bouwprojecten nog verder opvoert
• capaciteitsknelpunten – langere doorlooptijden en minder flexibiliteit om de productie op te schalen
• productiviteitsverlies – een discrepantie tussen vraag en aanbod op het gebied van vaardigheden en een overhaaste inwerking van minder ervaren werknemers leiden tot een lagere algehele efficiëntie
• vertraging van innovatie – hoge werkdruk dwingt tot een focus op de korte termijn (waardoor er minder ruimte is om te investeren in opleiding of systeemveranderingen)

Maar het gaat niet alleen maar bergafwaarts. Er is een groeiende belangstelling voor gemechaniseerde oplossingen (robotica, automatisering, AR en AI, mechanisch sproeien en printen). De vraag naar geprefabriceerde systemen neemt toe als manier om de risico’s van werkzaamheden op de bouwplaats te verminderen. Aannemers bieden betaalde opleidingen aan en formaliseren het inwerkproces om het personeelsbestand weer op te bouwen. De markt corrigeert zichzelf dus misschien niet, maar dit verandert wel de manier waarop projecten worden opgezet, bemand en uitgevoerd.

3. Prefab – Nog steeds een veilige keuze

De toepassing van prefab bouwmateriaal is afgevlakt als gevolg van een terugval in het aantal bouwvergunningen voor nieuwbouw, niet vanwege een gebrek aan interesse of voordelen. Naarmate het aantal nieuwbouwprojecten afnam, nam ook de mogelijkheid om prefab op grote schaal toe te passen af. Gebruiken architecten prefab? Zij melden een stijging van 28% in 2021 naar 33% in 2025, terwijl aannemers een bescheiden stijging melden van 24% in 2024 naar 27% in 2025. Wat betekent dit? De trend is stijgend, en deze pauze is geen ineenstorting, maar een kortstondige terugval. Op de lange termijn wordt de logica achter prefab steeds sterker.

Door het tekort aan arbeidskrachten zien aannemers zich genoodzaakt op zoek te gaan naar snellere, efficiëntere methoden. Prefab biedt hier een oplossing. Alleen al de voordelen op het gebied van arbeidskrachten maken het aantrekkelijk, vooral nu het tekort aan vakmensen op de bouwplaats steeds groter wordt. Prefab kan helpen de oplevering te vereenvoudigen, de kosten te beheersen en de bouwtijd te verkorten. Tegenwoordig wordt er vooral gewerkt met basiselementen – panelen, profielen en standaardmodules. Geavanceerdere vormen, zoals plug-and-play-systemen en volledig volumetrische eenheden, worden nog steeds te weinig gebruikt, voornamelijk vanwege de complexiteit, ontwerpbeperkingen en logistieke problemen.

Het gebruik blijft sterk in markten als Nederland (47% van de architecten, 42% van de aannemers), België (46% van de architecten, 32% van de aannemers) en Spanje (bijna 30%+ van het totale aantal projecten). Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk blijven echter achter.

De voordelen zijn moeilijk te negeren:

• Prefab-methoden kunnen de hoeveelheid bouwafval met wel 90% verminderen in vergelijking met traditionele bouw op de bouwplaats
• Prefaboplossingen op basis van hout winnen snel aan populariteit, vooral onder architecten
• verwacht wordt dat een hogere mate van industrialisatie de efficiëntie, schaalbaarheid en milieuprestaties zal verbeteren

4. BIM en digitale transformatie bereiken een plateau

Al jaren wordt BIM aangeprezen als oplossing voor coördinatieproblemen, verspilling en inefficiëntie in het bouwproces. Maar de werkelijkheid is genuanceerder dan de krantenkoppen doen vermoeden: ja, het wordt algemeen erkend. Ja, het wordt toegepast. Maar niet altijd optimaal.

Architecten hebben BIM grotendeels omarmd: 45% van hen maakt er regelmatig gebruik van. Maar zodra je een stap buiten de ontwerpteams zet, dalen de cijfers snel. Slechts 10% van de aannemers en minder dan 11% van de installateurs maakt er gebruik van. Wat – voor een tool die belooft alle belanghebbenden samen te brengen – nog steeds behoorlijk gefragmenteerd aanvoelt.

Ook de omvang van het bedrijf speelt een rol. Bijna 76% van de grotere bedrijven (met 40 of meer medewerkers) maakt actief gebruik van BIM. Maar onder de duizenden microbedrijven is dat slechts 32%. Dat betekent dat BIM niet alleen onderbenut is, maar ook ongelijk verdeeld is, en dat degenen die er het meest van zouden kunnen profiteren, vaak niet over de capaciteit beschikken om het te implementeren.

Echte winst… met ruimte om te groeien

Het ironische hieraan is dat BIM, wanneer het effectief wordt ingezet, duidelijk zijn vruchten afwerpt. Bij architecten is inmiddels 52% van de omzet afkomstig uit BIM-projecten; bij aannemers is dat 45%. Dit betekent dat de voordelen reëel zijn: betere coördinatie, minder fouten, minder conflicten en een strakkere projectbeheersing.

Maar juist hier komt de vraag ‘hoe’ om de hoek kijken. De meeste bedrijven beperken zich bij het gebruik van BIM tot de basis: het maken van 2D-plattegronden op basis van 3D-modellen (89%) of eenvoudige visualisatie (82%). De krachtigere functies worden nauwelijks benut: 4D-planning komt uit op 32%, 5D-kostensimulatie op 31% en duurzaamheidsmodellering op amper iets meer dan 40%.

Wat is dan het echte probleem? Het ligt niet aan de software. Het gaat om opleiding. Het gaat om de bedrijfscultuur. Het is de projectstructuur. BIM kan meer dan alleen het ontwerp coördineren – het kan ook prijsbepaling, logistiek, duurzaamheid en prestaties na de oplevering samenbrengen – maar daarvoor moeten bedrijven ophouden het als een tekentool te zien en het gaan behandelen als een platform voor de manier waarop ze hun werk plannen en uitvoeren.

5. Duurzaamheid – Op weg naar een groener leven?

Duurzaamheid is een standaardgespreksonderwerp geworden: het staat in aanbestedingsdocumenten, in presentaties voor klanten, in subsidievoorwaarden en op verpakkingen. Maar als het op de uitvoering aankomt – en nog belangrijker, op investeringen – wordt er weinig tot niets van gemaakt.

Gemeenschappelijke doelen en uiteenlopende realiteiten

In toonaangevende markten zoals Nederland geeft 71% van de bedrijven aan actief bezig te zijn met duurzaam bouwen. In het Verenigd Koninkrijk ligt dit percentage op zo’n 65%, terwijl Duitsland, Spanje en België een vergelijkbare ontwikkeling laten zien. Maar kijk eens naar Polen – daar zie je een opvallende daling naar 24%. Het probleem ligt niet bij het bewustzijn, maar bij de uitvoering. Investeringstekorten kunnen de leemtes in het verhaal opvullen.

In 2020 beschikte 34% van de projecten met duurzaamheidselementen daadwerkelijk over het benodigde budget om deze te realiseren. In 2024 was dat gedaald tot 27%, en de prognose voor 2030 wijst op een verdere daling, tot slechts 22%. In combinatie met een verwachte toename van het aantal duurzame projecten is de conclusie duidelijk: er wordt steeds vaker van bedrijven verwacht dat ze duurzaamheidsdoelstellingen realiseren zonder dat de financiering daarvoor evenredig toeneemt.

Materiële verschuivingen wijzen de weg

Waar duurzaamheid echt terrein wint, is bij de materiaalkeuze. Praktische, koolstofarmere materialen raken steeds meer ingeburgerd:

• biogebaseerde isolatie: 18%
• zonnepanelen: 15%
• gerecycleerd/hergebruikt materiaal: 14%

En de komende vijf jaar is er een duidelijke trend in dezelfde richting waarneembaar: houten gevels zullen naar verwachting met 25% toenemen, natuurlijke isolatie met 37%, en koolstofintensieve materialen zoals PUR/PIR-schuim en HPL zullen naar verwachting met respectievelijk 4% en 22% afnemen, waarbij een opvallende daling van -33% voor polystyreenschuim in het verschiet ligt

De meer toekomstgerichte technieken worden weliswaar erkend, maar komen in de praktijk nog maar zelden voor – zoals urban mining (56% kent het, maar slechts 10% maakt er gebruik van) of materiaalpaspoorten (70% kent het, 18% maakt er gebruik van). Maar de druk om groenere gebouwen op te leveren neemt niet af. Door wijzigingen in de regelgeving zullen sommige keuzes verplicht worden. Opdrachtgevers zullen strengere vragen gaan stellen. U zult moeten bijblijven.

Conclusie

Wat de bouwsector betreft, zullen er in 2025 geen grote schommelingen plaatsvinden – het zal eerder gaan om het onder ogen zien van een aantal harde realiteiten en het verzachten van de gevolgen daarvan.

Dit alles vertaalt zich in een slimmere afbakening van projecten, strakkere coördinatie, beter gebruik van technologie en een realistische financiële planning. Met andere woorden: kennis. Dus als u de trends nader wilt bekijken of gegevens nodig hebt die specifiek op uw markt zijn toegespitst, bekijk dan de rapporten van USP, die zijn afgestemd op elke schakel in de bouwketen.